धनतेरस किंवा धनत्रयोदशी हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा आणि प्रसिद्ध सण आहे. हा दिवाळीच्या पाच दिवसांच्या महापर्वाची सुरुवात असतो. हिंदू पंचांगानुसार, हा सण कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्षातील त्रयोदशी तिथीला साजरा केला जातो.
महत्व:
- भगवान धन्वंतरीचा प्रकट दिवस: पौराणिक कथेनुसार, याच दिवशी समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी (आरोग्याची देवता) हातात अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झाले होते. ते भगवान विष्णूंचे अंश आणि आयुर्वेदशास्त्राचे जनक मानले जातात. म्हणूनच हा दिवस धन्वंतरी जयंती म्हणूनही ओळखला जातो आणि भारत सरकारने हा दिवस ‘राष्ट्रीय आयुर्वेद दिवस’ म्हणून साजरा करण्याचे निश्चित केले आहे. या दिवशी त्यांची पूजा केल्याने आरोग्य आणि दीर्घायुष्य लाभते अशी श्रद्धा आहे.
- देवी लक्ष्मी आणि कुबेर पूजा: या दिवशी धन आणि समृद्धीची देवी माता लक्ष्मी तसेच धनाची देवता कुबेर यांची पूजा करण्याचीही प्रथा आहे. या पूजेने घरात सुख, समृद्धी आणि धन-धान्याची वाढ होते, अशी मान्यता आहे.
- यमाचा दिवा: धनतेरसच्या सायंकाळी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ दक्षिण दिशेला दिवा लावण्याची (यमदीप) प्रथा आहे. अकाली मृत्यूपासून कुटुंबाचे रक्षण व्हावे, यासाठी मृत्यूची देवता यमराज यांच्यासाठी हा दिवा लावला जातो.
खरीदीचे महत्त्व:
धनतेरसच्या दिवशी नवीन वस्तूंची खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. या दिवशी केलेली खरेदी तेराव्या पटीने वाढते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
- भांडी (बर्तन): प्रामुख्याने या दिवशी पितळ, तांबे किंवा चांदीची भांडी खरेदी केली जातात, कारण भगवान धन्वंतरी अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झाले होते.
- सोने-चांदी: सोने-चांदीचे दागिने किंवा नाणी खरेदी करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
- झाडू: झाडू लक्ष्मीचे प्रतीक मानले जाते, म्हणून या दिवशी नवीन झाडू खरेदी करणे घरातून दारिद्र्य दूर करते आणि लक्ष्मीचे आगमन होते, असे मानले जाते.
सुरुवात:
धनतेरसपासून दिवाळीच्या उत्सवाला आणि घरांमध्ये साफसफाई, रंगरंगोटी आणि दिव्यांच्या सजावटीला अधिकृतपणे सुरुवात होते.
थोडक्यात, धनतेरस हा केवळ संपत्ती मिळवण्याचा सण नाही, तर आरोग्य, समृद्धी आणि मांगल्याची कामना करण्याचा दिवस आहे.
