एका कप कॉफीमागची थक्क करणारी कहाणी; झाडापासून कपापर्यंतचा प्रवास

Focus with मानस… सकाळी डोळे उघडताच अनेकांच्या हातात सर्वप्रथम दिसतो तो गरमागरम कॉफीचा कप. जगभरात दररोज २ अब्जांहून अधिक कप कॉफी प्यायली जाते. पण या एका कपामागे शेतकरी, प्रक्रिया केंद्रे, व्यापारी आणि बारिस्टा यांची एक मोठी साखळी काम करत असते. मग कॉफी नेमकी तयार कशी होते? तिचा प्रवास कुठून सुरू होतो?

इथिओपियातील मेंढपाळाने शोधली कॉफी!

कॉफीचा इतिहास सुमारे १२०० वर्षांपूर्वीचा मानला जातो. दंतकथेनुसार, इथिओपियातील काल्दी नावाच्या मेंढपाळाने आपल्या शेळ्या एका झाडाची लाल फळे खाल्ल्यानंतर अधिक उत्साही झाल्याचे पाहिले. त्यानंतर या फळांचा शोध सुरू झाला आणि त्यातून जगाला कॉफीची ओळख मिळाली.

कॉफीचा जन्म झाडावर होतो

कॉफी ही प्रत्यक्षात एका झाडावर येणाऱ्या लाल रंगाच्या फळांपासून तयार होते. या फळांना कॉफी चेरी म्हणतात. प्रत्येक चेरीमध्ये साधारण दोन बिया असतात आणि त्याच बियांना पुढे कॉफी बीन म्हणून ओळखले जाते.

फळांपासून बियांपर्यंतचा प्रवास

कॉफीच्या झाडांना फळे येण्यासाठी तीन ते चार वर्षे लागतात. फळे पूर्णपणे पिकल्यावर ती हाताने किंवा यंत्राच्या मदतीने तोडली जातात. त्यानंतर फळांचा गर वेगळा करून बिया काढल्या जातात.

या बिया स्वच्छ धुऊन अनेक दिवस उन्हात वाळवल्या जातात. योग्य प्रकारे वाळवल्यानंतर त्यांचा रंग हिरवा होतो. या अवस्थेत त्यांना ग्रीन कॉफी बीन्स म्हटले जाते.

भाजल्यानंतर येतो कॉफीचा खरा सुगंध

ग्रीन बीन्सची चव फारशी आकर्षक नसते. त्यामुळे त्यांना १८० ते २४० अंश सेल्सिअस तापमानात भाजले जाते. यालाच रोस्टिंग म्हणतात.

रोस्टिंगदरम्यान बियांमध्ये रासायनिक बदल होतात आणि कॉफीचा खास सुगंध, रंग व चव तयार होते. हलके, मध्यम किंवा गडद रोस्टिंगनुसार कॉफीची चव बदलते.

दळणे आणि ब्रूइंग

रोस्ट केलेल्या बिया बारीक दळून त्याची पावडर तयार केली जाते. त्यानंतर गरम पाण्याच्या सहाय्याने त्यातील स्वाद आणि कॅफीन बाहेर काढले जाते. या प्रक्रियेला ब्रूइंग म्हणतात.

एस्प्रेसो, कॅपुचिनो, लाटे, अमेरिकानो किंवा फिल्टर कॉफी अशा विविध प्रकारांच्या पेयांची निर्मिती याच टप्प्यावर होते.

भारतातील कॉफीचे साम्राज्य

भारतामध्ये प्रामुख्याने कर्नाटक, केरळ आणि तामिळनाडू या राज्यांमध्ये कॉफीचे उत्पादन घेतले जाते. कर्नाटक एकटाच देशाच्या सुमारे ७० टक्के कॉफी उत्पादनासाठी ओळखला जातो.

एका कपामागची मेहनत

तज्ज्ञांच्या मते, एका कप कॉफीपर्यंत पोहोचण्यासाठी कॉफी बीनला शेतातून ग्राहकाच्या कपापर्यंत पोहोचण्याचा हजारो किलोमीटरचा प्रवास करावा लागतो. अनेक वेळा एका कपातील कॉफीच्या बिया दोन ते तीन खंड ओलांडून तुमच्या टेबलापर्यंत पोहोचलेल्या असतात.

म्हणून पुढच्या वेळी कॉफीचा घोट घेताना लक्षात ठेवा… तो फक्त एक पेय नसून शेतकऱ्यांच्या मेहनतीपासून सुरू झालेल्या जागतिक प्रवासाची चव आहे.