मुंबई, सप्टेंबर 2026: भारतातील खासगी क्षेत्रातील सर्वात मोठ्या बँकांपैकी एक असलेल्या ॲक्सिस बँकेने नुकतीच आपली ‘नजर फ्रॉड पर, सब्र खुद पर’ या संकल्पनेवर आधारित देशव्यापी ग्राहक संरक्षण जागरूकता मोहीम यशस्वीपणे पूर्ण केली. देशभरातील ग्राहकांसाठी बँकिंग व्यवहार अधिक सुरक्षित करण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेचा या मोहिमेद्वारे पुनरुच्चार करण्यात आला. सातत्यपूर्ण जागरूकता आणि संपर्क उपक्रमांच्या माध्यमातून जबाबदार बँकिंग पद्धतींना प्रोत्साहन देतानाच, फसवणुकीच्या बदलत्या धोक्यांबाबत सतर्क राहण्यासाठी ग्राहकांना सजग आणि सक्षम करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश होता.
केवळ पारंपरिक बँकिंग सेवा केंद्रांपुरती ही मोहीम मर्यादित न राहता 23 राज्यांमधील 401 शहरे आणि नगरांपर्यंत पोहोचली. यात 1,400 हून अधिक उपक्रम राबवण्यात आले, ज्याद्वारे जागरूकता आणि ग्राहक शिक्षण उपक्रमांतर्गत 69,000 हून अधिक नागरिकांशी थेट संवाद साधला गेला. मुंबई, दिल्ली, कोलकाता आणि चेन्नई यासारख्या प्रमुख शहरांपासून ते आगर, संबलपूर, अयोध्या आणि चिनामिरम यांसारख्या ग्रामीण भागांपर्यंत सर्वत्र या मोहिमेने महत्त्वपूर्ण चर्चा घडवून आणल्या, सतर्कतेची भावना वाढवली आणि आर्थिक फसवणुकीविरुद्ध संरक्षणाची पहिली फळी बनण्यासाठी नागरिकांना सक्षम केले.
या मोहिमेअंतर्गत मुंबई शहरातील प्रमुख ठिकाणी पथनाट्ये, कॉर्पोरेट कंपन्यांमध्ये सादरीकरण आणि सरकारी कार्यालयांमध्ये फ्लॅश मॉब असे प्रत्यक्ष प्रभावी उपक्रमांच्या माध्यमातून 8600 हून अधिक व्यक्तींना सहभागी करून घेतले. गेटवे ऑफ इंडिया, आर मॉल मुलुंड, बीएमसी कार्यालय घाटकोपर आणि रामनिरंजन झुनझुनवाला कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालय यांसारख्या प्रमुख ठिकाणी उपक्रम राबविण्यात आले, ज्यात प्राईड बिझनेस नेटवर्क फाउंडेशन, आरजू फाउंडेशन आणि किन्नर अस्मिता यांसारख्या स्वयंसेवी संस्थांनी सहभाग घेतला.
सोशल इंजिनिअरिंगद्वारे होणारे घोटाळे हे अत्याधुनिक होत आहेत, त्या वेळी ग्राहकांना धोके ओळखण्यासाठी आणि वेळेवर कृती करण्यासाठी व्यावहारिक जागरूकता प्रदान करण्यावर या उपक्रमाने लक्ष केंद्रित केले. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या ग्राहक जागरूकता आणि प्रतिबंधात्मक शिक्षण मजबूत करण्याच्या धोरणाशी ही मोहीम थेट सुसंगत आहे.
या मोहिमेत विस्तारक्षम आणि विविध स्वरुपांमधील उपक्रमांचा समावेश होता, ज्यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होता:
- तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखालील सत्रे: प्रादेशिक सायबर गुन्हे शाखा, आरबीआय आणि पोलीस अधिकाऱ्यांच्या सहकार्याने ही सत्रे ॲक्सिस बँकेच्या शाखांमध्ये आणि सामुदायिक संपर्क केंद्रांवर आयोजित करण्यात आली होती. यामध्ये फसवणुकीच्या सहा प्रमुख प्रकारांचा (विशिंग, फिशिंग, स्क्रीन शेअरिंग, सिम स्वॅप, मालवेअर, बनावट दस्तऐवज करणे) समावेश होता, सोबतच वास्तविक परिस्थिती, संवादात्मक प्रश्नमंजुषा आणि कृती करण्यायोग्य सुरक्षा उपाययोजना यांचाही समावेश होता.
- पथनाट्ये (नुक्कड नाटके): संपूर्ण भारतभर प्रादेशिक भाषांमध्ये सादर केली जाणारी ही नाटके, गुंतागुंतीच्या धोक्यांना सोप्या आणि समजण्यायोग्य कथांमध्ये रूपांतरित करतात.
- छापील मार्गदर्शिका आणि हेल्पलाइन तपशील: सत्रांनंतरही सुरक्षित बँकिंग पद्धतींना बळकटी देण्यासाठी याचे वितरण केले जाते.
जनसंपर्क उपक्रमाचा एक भाग म्हणून, ॲक्सिस बँकेने हरिद्वारमधील कावड यात्रेदरम्यान फसवणुकीबाबत जागरूकता निर्माण करणारे कार्यक्रमही राबवले; याद्वारे भारतातील सर्वात मोठ्या धार्मिक मेळाव्यांपैकी एका ठिकाणी पथनाट्ये आणि प्रत्यक्ष जागरूकता उपक्रम राबवण्यात आले.
या उपक्रमाबाबत ॲक्सिस बँकेचे चीफ मार्केटिंग ऑफिसर (CMO) अनूप मनोहर म्हणाले, “दैनंदिन बँकिंगवर विश्वास निर्माण करण्याच्या आमच्या ‘दिल से ओपन’ या वचनाचा ‘ग्राहक संरक्षण’ हा एक प्रमुख भाग आहे. या मोहिमेद्वारे, आम्ही फसवणुकीबाबतची जागरूकता केवळ सूचनांपुरती मर्यादित न ठेवता, ती विविध समुदायांमधील प्रत्यक्ष संवादापर्यंत नेत आहोत. बँकिंग सेवा अधिकाधिक डिजिटल होत असताना, ग्राहकांना योग्य माहिती मिळावी, ते सतर्क व सज्ज असावेत आणि त्यांच्या दैनंदिन बँकिंग व्यवहारांमध्ये त्यांना अधिक चांगली सुरक्षा मिळावी, हा आमचा मुख्य उद्देश आहे.”
सुरक्षित बँकिंगबाबत ॲक्सिस बँकेचा दृष्टिकोन केवळ या मोहिमेपुरता मर्यादित नाही, तर त्याला विविध डिजिटल सुरक्षा वैशिष्ट्यांची जोडही देण्यात आली आहे, उदाहरणार्थ:
- मोबाईल ॲप कोड: लॉगिन आणि व्यवहारांसाठी सुरक्षित, ॲप-आधारित प्रमाणीकरण सक्षम करते, ज्यामुळे ओटीपी-आधारित फसवणुकीचा धोका कमी होतो.
- फेस ऑथेंटिकेशन: पडताळणीचा एक अतिरिक्त बायोमेट्रिक स्तर, ज्यामुळे केवळ प्रमाणित वापरकर्तेच महत्त्वाच्या बँकिंग प्रक्रियांमध्ये प्रवेश करू शकतात किंवा त्यांना अधिकृत करू शकतात याची खात्री होते.
- सेफ्टी सेंटर: एक केंद्रीकृत केंद्र जे संशयास्पद हालचालींदरम्यान व्यवहार प्रतिबंधित करण्यासारख्या संरक्षणात्मक कृती तत्काळ सक्षम करते, तसेच संभाव्य फसवणुकीच्या धोक्यांपासून बचावासाठी सक्रिय नियंत्रणे (उदा. क्वाइट अवर्स) देखील सक्रिय करते.
- लॉक एफडी: मुदत ठेवी अनधिकृतरित्या डिजिटल बंद होण्यापासून रोखून एक अतिरिक्त सुरक्षा प्रदान करते, विशेषतः सहाय्यक बँकिंग चॅनेलवर अवलंबून असलेल्या ग्राहकांसाठी.
- एसएमएस शील्ड: अधिकृत ॲक्सिस बँक ओळखपत्रांशी प्रेषक आयडीची पडताळणी करून एसएमएस संवादांची सत्यता तपासते, ज्यामुळे स्पूफिंग आणि फिशिंगचे प्रयत्न शोधण्यात मदत होते.
एकत्रितपणे, हे प्रयत्न अधिक सुरक्षित बँकिंग परिसंस्था निर्माण करण्याबाबतची ॲक्सिस बँकेची व्यापक वचनबद्धता दर्शवतात—जिथे ग्राहकांना त्यांच्या डिजिटल बँकिंग प्रवासावर अधिक नियंत्रण आणि आत्मविश्वास मिळतो.
