भारतात दुष्काळ आणि तीव्र उष्णतेचा धोका वाढला; अल-निनोमुळे मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता

प्रतिनिधी – मानस : देशात यंदा सामान्यपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात येत असतानाच अल-निनो पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता वाढली आहे. अमेरिकेची हवामान संस्था ‘नॅशनल ओशनिक अँड ॲटमॉस्फेरिक ॲडमिनिस्ट्रेशन’ (NOAA) च्या ताज्या अहवालानुसार, मे ते जुलैदरम्यान अल-निनो विकसित होण्याची 82 टक्के शक्यता आहे. ही स्थिती हिवाळ्यापर्यंत कायम राहू शकते, त्यामुळे भारतात दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा आणि कमकुवत मान्सूनची भीती व्यक्त केली जात आहे.

अल-निनो म्हणजे काय?

अल-निनो ही प्रशांत महासागरातील तापमानातील असामान्य वाढीची हवामान प्रक्रिया आहे. समुद्राचे तापमान वाढल्यामुळे वाऱ्यांच्या दिशेत बदल होतो आणि जागतिक पावसाचे चक्र विस्कळीत होते. यामुळे काही भागांत तीव्र दुष्काळ पडतो, तर काही ठिकाणी मुसळधार पाऊस आणि पूरस्थिती निर्माण होते.

भारतातील मान्सून वारे प्रशांत महासागरातील हवामानावर अवलंबून असतात. अल-निनो सक्रिय झाल्यास हे वारे कमकुवत होतात आणि पावसाचे प्रमाण घटते.

मान्सूनवर होणार थेट परिणाम

भारतीय हवामान विभागाचे प्रमुख मृत्युंजय महापात्रा यांनी सांगितले की, अल-निनोचा थेट परिणाम मान्सूनवर होऊ शकतो. यामुळे देशातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण घटण्याची शक्यता आहे. विशेषतः उत्तर, पश्चिम आणि मध्य भारतात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

कोणते भाग अधिक धोक्यात?

पंजाब, हरियाणा, राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि पश्चिम भारतातील काही भाग सर्वाधिक संवेदनशील मानले जात आहेत. मध्य प्रदेशातील इंदूर, उज्जैन, ग्वाल्हेर, जबलपूर, रीवा, शहडोल आणि सागर विभागात सामान्यपेक्षा कमी पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे.

तथापि, लडाख, तेलंगणा आणि राजस्थानातील काही भागांमध्ये याचा परिणाम तुलनेने कमी राहू शकतो.

उष्णतेच्या लाटांचा वाढता धोका

अल-निनोमुळे तापमानातही मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. भारतासह दक्षिण-पूर्व आशियात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होऊ शकतात. इंडोनेशिया आणि उत्तर ऑस्ट्रेलियात दुष्काळ आणि जंगलातील आगींचा धोका वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.

जगभरातील हवामानात मोठे बदल

हवामान बदलांवरील एका नव्या अभ्यासानुसार, जगभरात पावसाचे स्वरूप झपाट्याने बदलत आहे. आता पाऊस वर्षभर समान प्रमाणात न पडता कमी वेळेत अतिवृष्टीच्या स्वरूपात पडत आहे. यामुळे मातीला पाणी शोषून घेण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही आणि मोठ्या प्रमाणात पाणी वाया जाते.

तज्ज्ञांच्या मते, अल-निनो आणि हवामान बदल यांच्या एकत्रित परिणामामुळे आगामी काळात दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा आणि पाण्याच्या संकटाचा धोका अधिक वाढू शकतो.