Shaniwar Wada Horror Story and the ‘Kaka Mala Vachva’ legend:
शनिवारवाडा, एकेकाळचा पेशव्यांचा ऐश्वर्यशाली वाडा, आज एका अफवेमुळे अधिक चर्चेत असतो — “काका मला वाचवा” या आवाजाच्या कथेमुळे. पुण्यात बाहेरून आलेल्या प्रत्येक व्यक्तीच्या गाइडलाइन्समध्ये लाल महाल आणि शनिवारवाडा पाहणं ठरलेलं असतं. पण शनिवारवाडा पाहताना हमखास एकच प्रश्न विचारला जातो — खरंच तिथून ‘काका मला वाचवा’ असा आवाज येतो का?
इतिहासाचा थरकाप उडवणारा अध्याय – नारायणराव पेशवे हत्या प्रकरण
१७७३ मध्ये पेशवा नारायणराव, वय अवघं १७, यांची हत्या त्यांच्या काकांच्या कटातून झाली होती. नारायणरावांचे काका, रघुनाथराव पेशवे, यांना पेशवे पदाची प्रबळ इच्छा होती. नारायणरावांचा स्वभाव तापट आणि राज्यकारभारात अनुभवही नव्हता, त्यामुळे नाराजी वाढत गेली.
रघुनाथराव यांना नजरकैदेत टाकल्यावर, त्यांनी नारायणरावांना अटक करण्याचा कट रचला. सेवक तुळाजी पवार आणि गार्डी प्रमुख सुमेरसिंग यांच्या माध्यमातून हल्ला झाला.
३० ऑगस्ट १७७३, हा दिवस इतिहासात काळा दिवस म्हणून नोंदला जातो. सुमारे ७०० गार्डींनी शनिवारवाड्यात प्रवेश करत नारायणराव यांची क्रूर हत्या केली. नारायणराव, जीव वाचवण्यासाठी पळत रघुनाथरावांच्या कक्षात गेले आणि तिथं त्यांनी भीतीने ओरडलं – “काका, मला वाचवा!”
हा क्षण इतका भयावह होता की आजही या वाक्याभोवती आख्यायिका तयार झाल्या आहेत.
“काका मला वाचवा” या आवाजाची अफवा कशी पसरली?
आजतागायत कोणालाही प्रत्यक्षात हा आवाज ऐकायला आलेला नाही, तरीही पौर्णिमा आणि अमावस्येच्या रात्री आवाज येतो अशी लोकांमध्ये चर्चा रंगते.
इतिहासकारांचं म्हणणं आहे की, इतक्या क्रूर हत्येच्या घटनेनंतर लोकांच्या मनात भीतीची भावना तयार झाली. हीच भावना पुढे अफवांमध्ये आणि लोककथांमध्ये रूपांतरित झाली.
दुसरे बाजीराव पेशवे यांनी शनिवारवाड्यात रहाणं टाळलं, आणि पुण्यात इतर वाड्यांत वास्तव्य केलं — ही गोष्टही अफवांना खतपाणी घालणारी ठरली. पुढे ब्रिटिश राजवटीत हा वाडा ओसाड राहिला, आणि इथे पोलीस ठाणी, वेड्यांचे इस्पितळ आल्याने, या जागेबद्दलचं गूढ आणखी वाढलं.
आजचं वास्तव काय?
काही संस्था आणि अभ्यासकांनी शनिवारवाड्यात रात्री अभ्यास केला, ध्वनी रेकॉर्डिंग केलं — पण अशा कोणत्याही आवाजाचा पुरावा मिळालेला नाही. याउलट, राज्य सरकारने संध्याकाळी शनिवारवाड्यावर जाण्यावर निर्बंध घातले, जेव्हा ही अफवा अधिक वाढली.
इतिहासतज्ज्ञांचा विश्वास आहे की, ही एक घटनांवर आधारित लोककथा आहे, जी हळूहळू “भुताटकी” किंवा “हॉन्टेड” कथेत बदलली.
दत्तक योजना आणि वादग्रस्त चर्चेत पुन्हा शनिवारवाडा
अलीकडे केंद्रीय पुरातत्त्व खात्याने ऐतिहासिक वारसास्थळांसाठी ‘दत्तक योजना’ जाहीर केली. यामध्ये शनिवारवाडा, आगाखान पॅलेस, पाताळेश्वर लेणी यांचा समावेश आहे. काही संस्थांनी याला विरोध केला असून, प्रकरण कोर्टात जाण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष: इतिहासात मांडलेलं भय
शनिवारवाडा ही पुण्याच्या आणि मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील एक महत्वपूर्ण वास्तू आहे. “काका मला वाचवा” हा केवळ एक आवाज नाही, तो मराठा इतिहासातील दुर्दैवी आणि भयानक वास्तवाचं प्रतीक आहे. अफवांची सत्यता नसली तरी या वाक्यामुळे हा वाडा कायमचा लोकांच्या स्मृतीत राहतो.
