डॉ. अनुराधा खाडिलकर म्हणाल्या, “यंदाच्या जागतिक मधुमेह दिनाची २०२६-२७ या वर्षासाठीची संकल्पना ‘मधुमेहावर वेळीच कृती’ अशी आहे. मधुमेहाचे लवकर निदान आणि जोखीम कमी करण्याच्या दृष्टीने आवश्यक उपाययोजनांचे महत्त्व या माध्यमातून अधोरेखित करण्यात येत आहे. आंतरराष्ट्रीय मधुमेह महासंघाच्या (आयडीएफ) अंदाजानुसार, २०५० पर्यंत जगभरातील मधुमेहग्रस्त प्रौढांची संख्या ८५ कोटी ३० लाखांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. विशेषतः ‘टाइप १ मधुमेहा’चा लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांमधील वाढता धोका चिंताजनक आहे. भारतात २० वर्षांखालील सुमारे तीन लाख एक हजार मुले व किशोरवयीन मुले ‘टाइप १’ मधुमेहाने ग्रस्त असून, हा आकडा जगातील सर्वाधिक आहे.
‘टाइप १’ मधुमेहामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा स्वादुपिंडातील इन्सुलिन तयार करणाऱ्या पेशींवर हल्ला करते. त्यामुळे शरीरात इन्सुलिनची निर्मिती अत्यल्प किंवा बंद होते. अशा रुग्णांना आयुष्यभर इन्सुलिन उपचारांची आवश्यकता असते. हा आजार जीवनशैलीतील बदलांमुळे टाळता येत नाही. याउलट टाइप २ मधुमेह हा शरीर इन्सुलिनचा प्रभावी वापर करू शकत नसल्यामुळे होतो, असेही त्यांनी नमूद केले.
डॉ. वामन खाडिलकर म्हणाले, “अतितहान लागणे, वारंवार लघवी होणे, विनाकारण वजन कमी होणे आणि सतत थकवा जाणवणे ही मधुमेहाची प्रमुख लक्षणे आहेत. लहान मुलांमध्ये पूर्वी बंद झालेले अंथरुण ओले करणे, भूक वाढणे, अशक्तपणा आणि हालचाली कमी होणे हीदेखील लक्षणे दिसू शकतात. या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्यास गंभीर गुंतागुंत होण्याची शक्यता असते. या अभियानांतर्गत पुण्यातील सार्वजनिक उद्याने तसेच पोलिस कर्मचाऱ्यांसाठीही तपासणी व जनजागृती उपक्रम राबविण्यात येणार आहेत. यामध्ये रक्तातील साखरेची तपासणी, बॉडी मास इंडेक्स (बीएमआय) आणि कंबरेचा घेर मोजणे यांचा समावेश असेल. तसेच आहार, व्यायाम आणि आरोग्यदायी जीवनशैलीबाबत तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन करण्यात येणार आहे. तपासणीत जोखीम आढळणाऱ्या व्यक्तींना पुढील वैद्यकीय तपासणीचा सल्ला दिला जाणार आहे. टाईप १ मधुमेहावर उपचार म्हणून अद्याप कोणतीही औषधे उपलब्ध नसून इन्सुलिनचे इंजेक्शन हा एकमेव पर्याय आहे त्यामुळे मुलांना इंजेक्शन घेण्याशिवाय पर्याय नसतो.”
स्वीटलिंग्ज सेंटरमध्ये सध्या ‘टाइप १’ मधुमेह असलेल्या ८५० हून अधिक मुलांची सर्वंकष काळजी घेतली जाते. नागपूर आणि कोल्हापूर येथेही ही सुविधा पुरविण्यात येत आहे. वैद्यकीय उपचारांसोबतच आहारविषयक मार्गदर्शन, मधुमेह शिक्षण आणि मानसिक-सामाजिक आधारही दिला जातो. तसेच याठिकाणी मुलांना खेळण्यासाठी मोकळे वातावरण तयार करण्यात आल्याने मुले इथे येताना कंटाळा करणार नाहीत असा प्रयत्न करण्यात आला आहे. जागतिक मधुमेह दिनानिमित्त १४ नोव्हेंबरला टाइप १ मधुमेह असलेल्या वंचित मुलांसाठी विशेष कार्निव्हल, तर २१ नोव्हेंबरला तरुणांसाठी विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला आहे, असे डॉ. खाडिलकर यांनी सांगितले.
