मेंदुज्वर हा साधारणपणे जिवाणू वा विषाणूंच्या संसर्गामुळे होतो. मेंदुज्वर हा एक गंभीर लस प्रतिबंधक संसर्ग आहे ज्यामध्ये विशेषतः लहान मुलांसाठी आरोग्याशी संबंधित गंभीर समस्या निर्माण होतात. जागतिक मेंदुज्वर दिनाचे उद्दिष्ट जागरुकता वाढवणे आणि या आजाराला पराभूत करण्यासाठी जागतिक प्रयत्न चालवणे, लवकर ओळखण्याच्या आणि लसीकरणाद्वारे प्रतिबंध करण्याच्या जीवन वाचवण्याच्या क्षमतेला चालना देणे हे आहे.
दरवर्षी जागतिक स्तरावर २.५ दशलक्षाहून अधिक प्रकरणे नोंदवली जातात, मेंदुज्वर हे एक गंभीर आरोग्य संकट आहे. कारण या आजाराला बळी पडलेल्यांपैकी जवळपास ७० टक्के पाच वर्षाखालील मुले आहेत. मेंदुज्वर हे माणसाच्या मणक्यातील जलाचे व मेंदुला असलेल्या आवरणजलाचे संक्रमण असते. कधीकधी त्याला मणक्याचा मेंदुज्वर देखील म्हणतात. मेंदुज्वर हा साधारणपणे जिवाणू वा विषाणूंच्या संसर्गामुळे होतो. हा कशाने झाला आहे हे जाणून घेणे गरजेचे असते कारण दोन्ही मध्ये उपचार वेगवेगळ्या पद्धतीचे असतात.
वय वर्ष २ च्या पुढील व्यक्तिंमध्ये, सामान्यतः खुप ताप, डोके दुखणे, मानेत लचका येणे अशी लक्षणे दिसू लागतात . संसर्ग झाल्यावर २ ते ३ तासातच किंवा १ ते २ दिवसात लक्षणे दिसू लागतात. इतर लक्षणांमध्ये मळमळ, उलटया, प्रखर उजेड नकोसा होणे, घुटमळ आणि सुस्ती येणे आदींचा समावेश होतो. ज्वराचा जोर जास्त झाल्यावर त्वचेखाली जखमा होऊ लागतात.
जन्मजात बालकांत लगेच रोग पसरतो, सामान्यपणे ताप, डोकेदुखी व मानदुखी ही लक्षणे पहायला मिळतात त्यामुळे लागण झाली आहे हे ओळखणे कठीण असते. बाळांमध्ये दिसून येणार्या इतर लक्षणांमध्ये मुलांतील उत्साह कमी होणे, चिडचिड वाढणे, उलट्या आणि कमी अन्न घेणे हे दिसून येते. जसा जसा रोग वाढतो तसे रुग्णाला फिट येऊ लागतात.
मेंदुज्वर-संबंधित मृत्यूची सर्वाधिक संख्या असलेल्या पहिल्या तीन देशांमध्ये भारताचा क्रमांक लागतो. तीव्र जिवाणू मेंदुज्वर होणा-या तीन रोगजनकांपैकी नीसेरिया मेनिन्जायटीस हे उपचार असूनही मृत्यूचे प्रमाण १५ टक्के पर्यंत आणि उपचार न केल्यावर ५०% पर्यंत आहे. ५ ते ६ अभ्यासातून २ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या भारतीय मुलांमध्ये तीव्र जिवाणू मेंदुज्वर होणा-या निसेरिया मेनिन्जाइटिसच्या घटनांमध्ये वाढ दर्शविली आहे.
सुदैवाने, लस मेनिंजायटीसच्या काही सर्वात धोकादायक प्रकारांपासून संरक्षणाची एक महत्त्वपूर्ण मदत प्रदान करतात, व्यक्ती आणि समुदायांचे संरक्षण करण्यास मदत करतात.
डॉ. संपदा तांबोळकर, प्राध्यापिका आणि युनिट प्रमुख, बालरोग विभाग, डॉ डी वाय पाटील वैद्यकीय महाविद्यालय, पुणे यांच्या मते, “लोकांना प्रादुर्भावापासून वाचवण्यात आणि या अत्यंत संसर्गजन्य रोगाचा प्रसार रोखण्यात लसीकरण महत्त्वाची भूमिका बजावते. उच्च-जोखीम असलेल्या व्यक्ती, जसे की रोगप्रतिकारशक्ती कमी झालेले, महाविद्यालयीन विद्यार्थी, परदेशात जाणारे विद्यार्थी, प्रवासी, गर्दीच्या वातावरणात राहणाऱ्या व्यक्तींनी लसीकरणास प्राधान्य दिले पाहिजे.
या प्राणघातक रोगाचा सामना करण्यासाठी, इंडियन अकादमी ऑफ पेडियाट्रिक्स (आयएपी) ने मेनिन्गोकोकल लसीची शिफारस ९-२३ महिन्यांदरम्यान २-डोस शेड्यूल आणि २ वर्षांवरील एक डोस म्हणून केली आहे ज्यांना या रोगाचा धोका वाढतो.
तुमचे मूल ९ महिने किंवा त्याहून अधिक वयाचे असल्यास, त्यांना इनवेसिव्ह मेनिन्गोकोकल रोगाविरूद्ध लस मिळाल्याची खात्री करा. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (डब्ल्यूएचओ) ने २०३० पर्यंत बॅक्टेरियातील मेनिंजायटीस साथीच्या रोगांचे उच्चाटन करण्याच्या उद्देशाने एक रोडमॅप देखील लाँच केला आहे, लसीने प्रतिबंध करण्यायोग्य प्रकरणे ५० टक्के आणि मृत्यू ७० टक्के कमी करण्याचा प्रयत्न केला आहे. आपण जागतिक मेंदुज्वर दिन साजरा करत असताना, आपण संरक्षण करण्यासाठी वचनबद्ध होऊ या. आमची मुले आणि समुदाय. आज सक्रिय पावले उचलल्याने उद्याचे जीवन वाचू शकते, सर्वांसाठी एक निरोगी भविष्य सुनिश्चित करू शकते.
